Học kế toán xong muốn tự làm chủ: lộ trình thành lập công ty

Không ít bạn học kế toán ra trường, làm vài năm rồi quyết định tự mở công việc kinh doanh của riêng mình. Bên mình đã gặp rất nhiều trường hợp như vậy. Các bạn ghi sổ rất thạo, nhưng khi đến bước đăng ký kinh doanh thì lại lúng túng. Thủ tục nào làm trước, thủ tục nào đi sau, và cần chuẩn bị những gì, đó đã là một câu hỏi lớn. Dịch vụ thành lập công ty vì thế thường là bước mà người mới hay băn khoăn nhất.

Bài viết này chúng tôi muốn chia sẻ lộ trình thực tế mà đội ngũ vẫn hướng dẫn khách hàng. Đây không phải lý thuyết sách vở. Đó là những điều chúng tôi rút ra từ nhiều hồ sơ, nhiều lần phải sửa sai và không ít buổi trò chuyện dài với các bạn đang chuẩn bị khởi nghiệp. Nếu bạn đang ở đúng giai đoạn đó, hy vọng phần dưới đây giúp bạn bớt vài bước vòng vèo.

Vì sao người học kế toán vẫn hay vấp khi tự kinh doanh lần đầu

Biết ghi sổ không đồng nghĩa với việc biết thủ tục. Chương trình kế toán tập trung vào chứng từ, định khoản và lập báo cáo. Còn thành lập doanh nghiệp là một mảng pháp lý riêng, bao gồm chọn loại hình, chuẩn bị hồ sơ và đăng ký thuế. Hai việc nằm cạnh nhau nhưng không giống nhau.

Điểm dễ nhầm nhất là ranh giới giữa hộ kinh doanh và công ty trách nhiệm hữu hạn. Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc một hộ gia đình làm chủ. Công ty thì có tư cách pháp nhân riêng. Nói cách khác, trước pháp luật, công ty là một chủ thể tách biệt với bạn. Khác biệt này kéo theo nhiều hệ quả về tài sản, thuế và cách vận hành, nên không nên xem nhẹ.

Bên mình từng làm việc với một chủ shop online. Sau vài năm, doanh thu tăng khá nhanh và đối tác bắt đầu muốn ký những hợp đồng lớn hơn. Lúc đó anh mới nhận ra hộ kinh doanh không đáp ứng được yêu cầu này. Nghĩa vụ thuế cũng đã thay đổi theo quy mô. Anh phải làm lại gần như từ đầu, mất thêm thời gian lẫn chi phí. Chúng tôi kể câu chuyện này không nhằm dọa ai, mà để bạn thấy chọn đúng loại hình ngay từ đầu quan trọng hơn bạn nghĩ.

Hộ kinh doanh, công ty TNHH và công ty cổ phần khác nhau ở đâu

Ba loại hình này khác nhau chủ yếu ở trách nhiệm tài sản, số lượng thành viên và yêu cầu hồ sơ. Khi chọn, bạn nên nhìn cả hiện tại lẫn kế hoạch vài năm tới, đừng chỉ nhìn vào việc mình đang làm một mình.

Hộ kinh doanh thường đơn giản nhất về thủ tục. Tuy nhiên, chủ hộ chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản cá nhân. Nếu hoạt động gặp rủi ro lớn, tài sản riêng của bạn cũng nằm trong vùng ảnh hưởng.

Công ty TNHH cho phép thành viên chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn đã góp. Đây là lý do nhiều người làm kinh doanh vừa và nhỏ chọn loại hình này. Còn công ty cổ phần có vốn chia thành cổ phần, phù hợp khi bạn muốn huy động thêm vốn từ nhiều người.

Về thuế và chế độ kế toán, công ty phải kê khai đầy đủ hơn, thường áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp, phức tạp hơn hộ kinh doanh khá nhiều. Đừng chọn loại hình chỉ vì thủ tục nhẹ hơn. Nếu bạn làm một mình, quy mô nhỏ và chưa có ý định gọi vốn, công ty TNHH một thành viên thường là lựa chọn cân bằng. Nếu đã tính đến việc có nhà đầu tư, công ty cổ phần sẽ thuận tiện hơn về sau. Điều quan trọng là bạn tự trả lời được câu hỏi: vài năm nữa, công việc này nên trông như thế nào?

Lộ trình thành lập công ty từng bước cho người mới

Chuẩn bị kỹ ngay từ đầu sẽ tiết kiệm rất nhiều thời gian đi lại. Trước hết, bạn cần xác định ngành nghề kinh doanh, mức vốn điều lệ và thông tin đầy đủ của các thành viên. Ngành nghề nên ghi cụ thể nhưng vẫn đủ phạm vi. Khi cần bổ sung ngành mới, bạn phải làm thêm thủ tục thay đổi đăng ký, và việc này không hề nhanh.

Bước tiếp theo là nộp hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, gồm giấy tờ tùy thân, thông tin trụ sở và các biên bản liên quan. Khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký, công ty chính thức có tư cách pháp nhân, và bạn mới có thể bắt đầu các thủ tục còn lại.

Những việc thường làm tiếp theo gồm khắc dấu, mở tài khoản ngân hàng và đăng ký chữ ký số. Riêng chữ ký số là công cụ bạn dùng hằng ngày để nộp thuế điện tử, nên đừng xem nhẹ khâu này. Một chữ ký số làm chậm sẽ kéo theo cả chuỗi kê khai bị trễ.

Kê khai thuế ngay sau khi có giấy chứng nhận

Nhiều người nghĩ có giấy chứng nhận là xong việc. Thực tế, đây mới là lúc nghĩa vụ thuế bắt đầu. Bạn cần đăng ký mã số thuế và chọn phương pháp tính thuế giá trị gia tăng phù hợp với doanh thu dự kiến. Hai quyết định này ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và cách ghi chép hóa đơn sau này. Chọn sai ngay từ đầu, việc sửa lại thường tốn công hơn nhiều so với làm đúng ngay lúc đầu.

Thuế môn bài và thuế thu nhập doanh nghiệp có thời hạn kê khai riêng. Quá hạn sẽ bị phạt chậm nộp, kể cả khi doanh nghiệp chưa phát sinh doanh thu. Chúng tôi khuyên bạn ghi lịch kê khai ngay từ ngày đầu, tốt nhất là đặt nhắc việc trên điện thoại. Một nhắc việc nhỏ có thể giúp bạn tránh khoản tiền phạt không đáng có.

Sai sót hay gặp nhất khi khai thuế lần đầu là chọn nhầm phương pháp tính thuế GTGT và nhập sai kỳ kê khai. Cách tránh khá đơn giản: trao đổi với kế toán hoặc đơn vị tư vấn trước khi phát sinh giao dịch đầu tiên, thay vì phát hiện sai khi đã nộp.

Chi phí thực tế khi thành lập công ty

Nhiều bạn chỉ tính lệ phí đăng ký rồi bất ngờ khi tổng chi phí cao hơn dự kiến. Ngoài lệ phí nhà nước còn có phí khắc dấu, phí chữ ký số và phí mở tài khoản. Từng khoản không lớn, nhưng cộng dồn lại khá đáng kể nếu không lập bảng dự trù. Bên mình thường khuyên khách hàng làm sẵn một bảng gồm từng hạng mục, có cột ước tính và cột thực tế để theo dõi.

Sau khi đi vào hoạt động, công ty còn phát sinh chi phí kế toán, lưu trữ chứng từ và báo cáo thường niên. Mức phí cụ thể thay đổi theo thời điểm và đơn vị thực hiện, vì vậy hãy yêu cầu báo giá rõ ràng từng hạng mục trước khi ký hợp đồng. Một báo giá mập mờ thường là dấu hiệu bạn sẽ gặp các khoản phát sinh về sau.

Để tránh thiếu vốn lưu động, bạn nên dành ngân sách đủ cho ít nhất ba tháng chi phí cố định. Đây là khoản đệm cho giai đoạn doanh thu chưa ổn định. Đừng dùng hết vốn điều lệ cho chi phí thành lập, vì đó đúng là lúc bạn cần tiền nhất.

Khi nào nên tự làm và khi nào nên thuê ngoài

Nếu đã nắm quy trình và có thời gian, một số bước như khắc dấu hay mở tài khoản hoàn toàn có thể tự làm. Đây cũng là cách học rất tốt cho người đang học kế toán, vì bạn tiếp xúc trực tiếp với hồ sơ thật. Bên mình thấy nhiều bạn sau lần tự làm đầu tiên hiểu chứng từ nhanh hơn hẳn so với học trên giấy.

Tuy nhiên, các thủ tục dễ phát sinh rủi ro là đăng ký ngành nghề, kê khai thuế lần đầu và lựa chọn chế độ kế toán. Chỉ sai một chi tiết nhỏ cũng có thể khiến bạn phải sửa hồ sơ, tốn thêm thời gian và tiền bạc. Khi cân nhắc, bạn có thể tham khảo dịch vụ thành lập công ty uy tín để so sánh báo giá và quy trình trước khi quyết định.

Khi chọn đơn vị hỗ trợ, hãy ưu tiên nơi minh bạch về phí, giải thích rõ từng khoản và có hỗ trợ sau khi thành lập. Một đơn vị đáng tin sẽ không né tránh câu hỏi về chi phí phát sinh. Ngay từ những ngày đầu, bạn cũng nên theo dõi dòng tiền. Bạn có thể đọc thêm hướng dẫn thanh toán để quản lý các khoản chi gọn gàng hơn.

Lưu ý về nghĩa vụ kế toán khi công ty đã hoạt động

Ngay từ ngày đầu có doanh thu, bạn cần mở sổ sách đúng cách. Hình thức kế toán và phần mềm nên được chọn sớm, vì đổi giữa chừng rất tốn công chuyển dữ liệu. Một hệ thống ghi chép ổn định ngay từ đầu sẽ giúp báo cáo cuối kỳ nhẹ nhàng hơn nhiều.

Hóa đơn và chứng từ phải được lưu trữ đủ thời hạn theo quy định. Đừng vứt bỏ hay để thất lạc, vì khi cơ quan thuế kiểm tra, chúng là bằng chứng duy nhất cho các khoản chi và doanh thu. Bên mình thường nhắc khách hàng số hóa chứng từ ngay khi nhận, phòng khi giấy tờ hư hỏng hay thất lạc.

Hãy phối hợp chặt chẽ với kế toán để không bỏ sót báo cáo định kỳ. Một báo cáo nộp trễ có thể kéo theo nhiều thủ tục bổ sung, và đôi khi bạn chỉ thật sự hiểu mức độ phiền toái của nó khi tự mình gặp phải.

Những sai lầm thường gặp của chủ doanh nghiệp mới

Sai lầm đầu tiên và phổ biến nhất là trộn lẫn tiền cá nhân với tiền công ty trong cùng một tài khoản. Khi đó rất khó tách bạch chi phí, và dễ bị cơ quan thuế nghi ngờ khi kiểm tra. Bên mình đã thấy nhiều trường hợp mất cả tháng để gỡ rối số liệu chỉ vì điều này. Hãy mở tài khoản riêng cho công ty ngay từ đầu.

Sai lầm thứ hai là chậm cập nhật thay đổi thông tin đăng ký như địa chỉ trụ sở, người đại diện hay ngành nghề. Thông tin cũ trên hệ thống có thể khiến bạn bị xử phạt mà chính bạn cũng không hay biết. Mỗi khi có thay đổi, hãy làm thủ tục ngay thay vì để dồn lại.

Sai lầm thứ ba là không theo dõi hạn nộp thuế. Chỉ cần quên một kỳ, số tiền phạt chậm nộp sẽ tích lũy nhanh hơn bạn tưởng. Đây là lỗi nhỏ về thói quen nhưng hậu quả về tiền bạc lại khá lớn.

Câu hỏi thường gặp

Học kế toán có cần tự thành lập công ty để thực hành không?

Không bắt buộc. Bạn hoàn toàn có thể luyện tập bằng bài tập và số liệu mẫu. Tuy nhiên, tự vận hành một công ty thật sẽ giúp bạn hiểu chứng từ và nghĩa vụ thuế nhanh hơn rất nhiều so với học lý thuyết suông.

Thành lập công ty thường mất bao lâu?

Thời gian phụ thuộc vào tốc độ chuẩn bị hồ sơ và cách bạn nộp. Với hồ sơ đầy đủ ngay từ đầu, quá trình thường nhanh hơn đáng kể so với phải bổ sung nhiều lần. Bạn nên hỏi trực tiếp đơn vị tiếp nhận để có con số chính xác cho trường hợp của mình.

Hộ kinh doanh có bắt buộc chuyển lên công ty khi doanh thu tăng không?

Không có quy định bắt buộc chuyển đổi chỉ vì doanh thu tăng. Tuy nhiên, khi quy mô lớn lên, nghĩa vụ thuế và yêu cầu pháp lý cũng thay đổi, nên việc chuyển sang công ty thường được cân nhắc để giảm rủi ro cho chủ kinh doanh.

Công ty mới thành lập có bắt buộc phải tuyển kế toán riêng không?

Doanh nghiệp phải có người phụ trách kế toán, nhưng không nhất thiết phải tuyển nhân viên toàn thời gian. Bạn có thể thuê kế toán bên ngoài theo tháng hoặc theo gói dịch vụ, tùy quy mô và khối lượng công việc.

Sau khi có giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, việc đầu tiên cần làm là gì?

Việc đầu tiên là đăng ký mã số thuế và chữ ký số, sau đó mở tài khoản ngân hàng cho công ty. Tiếp theo, bạn xác định phương pháp tính thuế và lịch kê khai, rồi mới bắt đầu các giao dịch đầu tiên.

Để tham khảo thêm các bài viết chia sẻ kinh nghiệm trên blog, bạn có thể đọc thêm những nội dung liên quan khác.