Chúng tôi gặp không ít phụ huynh và bạn sinh viên kể cùng một chuyện: học đến khuya thì lưng ê ẩm, đầu óc lơ mơ, đọc mãi mà chẳng nhớ gì. Nhiều người đổ lỗi cho khối lượng bài vở. Nhưng thủ phạm đôi khi lại nằm ngay dưới mông bạn, tức là chiếc ghế đang ngồi. Thói quen ngồi sai thường theo ta đến tận lúc đi làm, nên hiểu đúng từ bây giờ là việc đáng làm. Những điều bên dưới là kinh nghiệm đội ngũ bên mình đúc kết khi tư vấn cho học sinh, sinh viên và các gia đình có con nhỏ.
Vì sao ngồi học mãi vẫn đau lưng và khó tập trung?
Tình huống hay gặp nhất là học bài tối khuya trên giường, lưng tựa vào gối, người hơi chúi về phía trước. Lúc đầu cảm giác khá dễ chịu. Thế nhưng sau vài tiếng, lưng bắt đầu cong dần. Cơn mỏi đến chậm và từ từ, nên bạn thường không để ý cho đến khi đau rõ rệt.
Khi gù lưng kéo dài, lồng ngực bị ép xuống và hơi thở trở nên nông hơn. Lượng oxy lên não giảm đi một chút. Nghe thì nhỏ, nhưng đó chính là lý do mắt bạn nặng dần và khó giữ mạch suy nghĩ. Khả năng ghi nhớ theo đó cũng đi xuống.
Gốc rễ nằm ở tư thế ngồi chứ không hẳn ở sức học. Khi ghế không đỡ đúng, cơ thể phải tự gồng để giữ người thẳng. Sự gồng ấy ăn mất năng lượng vốn dành cho việc học. Vì vậy có người kiệt sức chỉ sau hai tiếng, dù thời lượng đó đâu có quá dài.
Những dấu hiệu cho thấy bạn đang ngồi sai tư thế
Bạn có thể tự kiểm tra ngay sau mỗi buổi học. Vai chùng xuống, đầu nhô ra trước, cổ mỏi như vừa gánh gì nặng: đó là dấu hiệu bạn đang lệch khỏi điểm tựa tự nhiên của cột sống. Lặp lại vài ngày, cảm giác ấy thành thói quen và khá khó sửa.
Đau âm ỉ vùng thắt lưng hay tê chân khi ngồi lâu cũng là tín hiệu quen thuộc. Tê chân thường xảy ra khi ghế quá cao, mép ghế ép vào đùi làm máu xuống chân chậm lại. Một bạn học sinh lớp chín từng kể với chúng tôi rằng mỗi tối phải đứng lên đi vòng quanh phòng vài lần vì chân tê rần. Chỉ khi đổi sang chiếc ghế hợp hơn, tình trạng ấy mới hết hẳn.
Dấu hiệu hay bị bỏ qua nhất là khó giữ sự chú ý sau khoảng 30 đến 40 phút. Nhiều bạn nghĩ mình lười hoặc thiếu tập trung. Thực ra cơ thể đã mỏi và đang đòi đứng dậy. Lúc này ép thêm giờ thường không mang lại kết quả như mong đợi.
Chọn ghế theo độ tuổi, đừng lấy ghế người lớn cho trẻ nhỏ
Ghế học không có một kích cỡ chung cho mọi người. Một bé tiểu học ngồi ghế người lớn sẽ thấy chân lơ lửng, không chạm nổi sàn. Bé buộc phải khom người để với tới bàn. Ngược lại, sinh viên cao lớn ngồi ghế quá thấp thì đầu gối bị đẩy lên cao, còn phần tựa lưng lại không đỡ đúng vị trí.
Khi chọn, hãy để ý chiều cao ghế và khoảng cách từ đùi đến mép bàn. Lý tưởng là bàn chân chạm sàn, đầu gối gập vừa phải và mép bàn ngang khuỷu tay khi ngồi thẳng. Hãy thử đúng tư thế đó trước khi quyết định, đừng chỉ nhìn bằng mắt.
Phần tựa lưng cần đỡ được đường cong thắt lưng. Nếu tựa phẳng đứng, người bạn sẽ trượt xuống dần theo thời gian. Ghế tốt thường chỉnh được độ nghiêng, nhờ đó bạn tìm được góc dễ chịu nhất. Chi tiết nhỏ này tác động lớn đến cảm giác sau vài giờ học.
Đệm cũng quan trọng nhưng không nên quá mềm. Đệm lún sâu khiến người chìm xuống và lưng khom theo. Một lớp đệm vừa phải, đủ êm nhưng vẫn giữ form, thường là lựa chọn an toàn nhất.
So sánh ghế gỗ, ghế nhựa và ghế xoay văn phòng
Ghế gỗ bền, trông gọn gàng và ít tốn bảo trì. Điểm yếu là gần như không có đệm, tựa lưng cứng, nên ngồi lâu dễ mỏi mông và lưng. Loại này hợp với những buổi ôn bài ngắn hơn là ngồi học cả buổi tối.
Ghế nhựa rẻ, nhẹ và dễ kéo đi chỗ khác. Tuy vậy, tựa lưng nhựa thường thiếu độ nâng đỡ, nhất là ở vùng thắt lưng, dễ khiến người ngồi gù trở lại. Đội ngũ bên mình thường khuyên khách chỉ xem ghế nhựa là lựa chọn tạm thời.
Ghế xoay có tay vịn và tựa lưng điều chỉnh được đáng cân nhắc nếu bạn học dài giờ ở nhà. Tay vịn đỡ vai, còn khả năng chỉnh độ cao và độ nghiêng cho phép bạn cân chỉnh theo vóc dáng. Đổi lại, giá cao hơn và chiếm diện tích nhiều hơn.
Thiết lập góc học tập đúng cách trong phòng ngủ hay phòng riêng
Một chiếc ghế tốt vẫn chưa đủ nếu màn hình hay sách vở đặt sai chỗ. Hãy đặt màn hình ngang tầm mắt, cách khoảng một cánh tay. Nếu phải cúi nhìn xuống, cổ là bộ phận chịu thiệt đầu tiên. Đặt sách trên giá đỡ nghiêng nhẹ cũng giúp cổ bớt cúi liên tục.
Ánh sáng nên đến từ bên trái hoặc phía trước. Nguồn sáng phía sau dễ tạo bóng lên trang sách, buộc mắt phải căng ra. Ánh sáng đều và đủ giúp giảm mỏi mắt đáng kể, mà điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tập trung lâu.
Giữ mặt bàn gọn gàng là việc nhỏ nhưng hiệu quả. Khi bàn ngập đồ linh tinh, bạn thường phải dồn người sang một bên để tìm chỗ viết. Tư thế lệch lặp lại cả buổi sẽ âm thầm kéo lưng cong về một phía. Trước khi bắt đầu, hãy dọn riêng một khoảng trống đủ rộng cho vở và sách.
Mẹo học đúng tư thế để giữ sức khỏe và sự tập trung
Cứ khoảng 40 đến 50 phút, hãy đứng dậy đi lại hoặc vận động nhẹ khoảng 3 đến 5 phút. Không cần tập nặng, chỉ cần để máu lưu thông và cho đầu óc nghỉ một nhịp. Nhiều bạn sinh viên mà chúng tôi theo dõi đều nhận ra mình học được lâu hơn mà vẫn đỡ mệt khi giữ thói quen này.
Thỉnh thoảng hãy đổi tư thế: ngồi thẳng lưng, thả lỏng vai, ngả nhẹ người ra sau. Đổi tư thế đều đặn quan trọng hơn nhiều so với cố giữ một tư thế hoàn hảo suốt buổi.
- Uống đủ nước trong buổi học, tránh để cơ thể mất nước khiến đầu óc uể oải.
- Giữ phòng thoáng khí, vì không khí bí dễ làm bạn buồn ngủ trước cả khi thực sự mệt.
- Kéo giãn cổ và vai vài lần mỗi chặng học để cơ không bị cứng.
Sai lầm thường gặp khi mua ghế cho học sinh, sinh viên
Sai lầm phổ biến nhất là chọn theo giá rẻ hoặc màu sắc mà quên kích thước. Một chiếc ghế đẹp nhưng không hợp chiều cao vẫn gây mỏi, thậm chí còn tệ hơn chiếc ghế cũ.
Mua ghế quá cao cũng hay gặp. Chân treo lơ lửng khiến máu xuống chân kém, gây tê và mỏi. Nhiều phụ huynh mua ghế cao với suy nghĩ để con dùng được lâu hơn khi lớn. Nhưng trong thời gian đó con phải ngồi rất khổ, và thói quen gù lưng có thể hình thành ngay từ đầu.
Đừng quyết định khi chưa thử ngồi. Chỉ vài phút ngồi thử đã cho bạn biết khá nhiều: lưng có được đỡ không, chân có chạm sàn không, tay có đặt lên bàn thoải mái không.
Ngân sách và cách tự kiểm tra ghế trước khi mua
Trước hết, hãy ước lượng mỗi ngày bạn học bao nhiêu giờ. Học ngắn thì một chiếc ghế vừa phải là đủ. Học dài thì nên đầu tư vào ghế có tựa và đệm tốt, vì đây là món đồ bạn dùng hằng ngày suốt nhiều năm.
Khi xem ghế, hãy lắc thử khung, kiểm tra bánh xe có êm không và thử các nút điều chỉnh xem có trơn tru không. Ghế lỏng lẻo hay kêu cọt kẹt sẽ nhanh xuống cấp và không còn an toàn.
Nên ưu tiên nơi bán có chính sách đổi trả rõ ràng. Dù thử kỹ đến đâu, cảm giác ghế ở nhà đôi khi vẫn khác lúc ở cửa hàng. Nếu muốn tham khảo thêm các mẫu đạt chuẩn, bạn có thể xem trang chọn ghế ngồi làm việc văn phòng phù hợp để so sánh trước khi quyết định.
Về ngân sách, đừng chỉ nhìn giá mua. Hãy cộng thêm tuổi thọ và mức độ sử dụng. Một chiếc ghế giá vừa phải nhưng bền và đúng dáng thường tiết kiệm hơn về lâu dài so với việc thay đi thay lại.
Nếu đang tìm hiểu thêm về cách chọn nơi học uy tín để kết hợp với việc sắp xếp góc học hợp lý, bạn có thể đọc cơ sở vật chất và địa điểm để biết những điều cần quan tâm khi đánh giá một trung tâm.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh tiểu học nên chọn ghế ngồi học như thế nào?
Hãy chọn ghế có chiều cao điều chỉnh được để bé ngồi thẳng, bàn chân chạm sàn. Tựa lưng nên có độ nâng đỡ nhẹ và đệm vừa phải. Ghế quá to hoặc quá cao sẽ khiến bé gù người và nhanh mỏi.
Ngồi ghế văn phòng có giúp chống gù lưng khi học không?
Có thể giúp, nếu ghế đỡ được thắt lưng và chỉnh được độ cao, độ nghiêng. Tuy vậy, ghế văn phòng vẫn cần đặt đúng tư thế và đổi tư thế thường xuyên, không thể chỉ dựa hoàn toàn vào ghế.
Nên học ở bàn ghế riêng hay ngồi giường để tập trung tốt hơn?
Nên học ở bàn ghế riêng. Giường mềm và thấp khiến lưng dễ cong, còn bàn ghế riêng tạo ranh giới rõ giữa học và nghỉ, giúp đầu óc vào guồng nhanh hơn.
Bao lâu nên thay ghế ngồi học một lần?
Không có con số cố định. Khi đệm xẹp, tựa lưng lỏng, khung kêu cọt kẹt, hoặc bạn vẫn thấy mỏi lưng dù đã chỉnh đúng, đó là lúc nên thay. Với ghế dùng hằng ngày, thường sau vài năm bạn nên xem xét lại.
Có cần kết hợp bài tập vận động với việc ngồi học nhiều giờ không?
Nên có. Vài động tác kéo giãn nhẹ cho lưng, vai và cổ sau mỗi chặng học giúp cơ thể đỡ cứng. Đây là cách bổ trợ thiết thực, nhưng không thể thay thế việc chọn ghế và giữ tư thế đúng.
